517 προβολές
Το Μουσείο Ηρακλείου να πάει στην Κνωσό
Όλοι το γνωρίζαμε, ουδείς δύναται να υποστηρίξει ότι πιάνεται εξ απροόπτου! Ο χώρος που φιλοξένησε τις πρώτες λειτουργίες του πανεπιστημίου στο Ηράκλειο θα εκκενωθεί, αφήνοντας ένα μεγάλο κτηριακό συγκρότημα...

...τον πλέον ιδανικό χώρο και ως προς την τοποθεσία του και ως προς το μέγεθός του για τη δημιουργία ενός ευυπόληπτου σύγχρονου Μουσείου, αντάξιου της μακραίωνης ιστορίας του Κρητικού Πολιτισμού.

Ο Καιρός, η Νέμεσις και η Τύχη στον κήπο του Μουσείου Ηρακλείου

Κατά τη προσφιλή συνήθειά τους να προσωποποιούν αφηρημένες έννοιες, οι αρχαίοι μας πρόγονοι είχαν μεγάλη έμπνευση όταν επιχείρησαν να δώσουν εικόνα στην έννοια της ευνοϊκής, της κατάλληλης στιγμής, σε αυτό που ονομάζουμε σήμερα ευκαιρία. Ο Καιρός – έτσι έλεγαν τότε την ευκαιρία – στα πρώτα στάδια της αναπαράστασής του συνδέθηκε με μία άλλη μορφή, τη Νέμεση, πριν αυτή ταυτιστεί με την εκδίκηση, όταν ακόμη σχετιζόταν απλά με τις χρονικές μεταβολές και τις κινήσεις του ήλιου. Έτσι εξηγούνται οι ομοιότητες μεταξύ των δύο θεοτήτων. Επιπλέον ο Καιρός απεικονιζόταν με τα σύμβολα της Νεμέσεως και της Τύχης: το ξυράφι, το ζυγό, τη σφαίρα και τον τροχό. Ο Καιρός λοιπόν σαν μία πτερωτή θεότητα, ίπταται πάνω και δίπλα μας και μας προκαλεί: θα τον αντιληφθούμε, θα τον δούμε για να τον αρπάξουμε από τα μαλλιά πριν μας προσπεράσει;!

Νωπές είναι ακόμη οι εντυπώσεις από τις πρόσφατες εγκαινιάσεις δύο αιθουσών του ανακαινισμένου Μουσείου Ηρακλείου: της αίθουσας των γλυπτών των αρχαίων ελληνικών και των ρωμαϊκών χρόνων, καθώς και της λαμπρής επανέκθεσης των μινωικών τοιχογραφιών. Η πανθομολογούμενη αργή παράδοση των αιθουσών του Μουσείου στο κοινό οφείλεται στην χρονίζουσα υποστελέχωση και στην υποχρηματοδότηση ενός κομβικού, όχι μόνο για την τοπική κοινωνία, αλλά και για την κεντρική αθηναϊκή διοίκηση του ΥΠΠΟ, οργανισμού, που συγκεντρώνει ετησίως πλήθος επισκεπτών και συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον προσοδοφόρων μουσείων της χώρας. Το Μουσείο Ηρακλείου, όπως είναι γνωστό, συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μουσεία της χώρας και ασφαλώς αποτελεί το σημαντικότερο μουσείο στον κόσμο στην προβολή και την τεκμηρίωση του Μινωικού Πολιτισμού.

Νωπές, ωστόσο, είναι και οι αναμνήσεις των στριμωγμένων τουριστικών λεωφορείων σε μία μεγάλη έκταση των δρόμων, πάνω στην επιχωματωμένη τάφρο Βιτούρι, δίπλα στο πάρκο του Γεωργιάδη, αλλά και σε άλλα σημεία της πόλης. Δυστυχώς το Μουσείο παραμένει στο κέντρο μιας πυκνοδομημένης περιοχής, εντός των τειχών του πάλαι ποτέ ένδοξου Χάνδακα. Το επιβαρυμένο δομημένο περιβάλλον της πόλης έχει δεσμεύσει το Μουσείο μέσα σε έναν ασφυκτικό κλοιό πολυκατοικιών που προκαλούν πλείστα προβλήματα στην εύρυθμη λειτουργία του. Η τάφρος του ευθύγραμμου τμήματος των βενετικών τειχών, μεταξύ των προμαχώνων της Άμμου (Σαμπιονάρα) και της Πύλης του Αγίου Γεωργίου, στην άμεση γειτνίαση της οποίας βρίσκεται το Μουσείο, δε φαίνεται ότι μπορεί να συνετίσει τους τουριστικούς παράγοντες για την αποσυμφόρηση των δρόμων της πολύπαθης πόλης. Η ανηφοριά από την τάφρο προς το Μουσείο φαίνεται ότι κουράζει τους επισκέπτες ενώ παράλληλα… τους απομακρύνει επικίνδυνα από τα παρακείμενα εμπορικά καταστήματα και τους άλλους εμπορικούς δρόμους του κέντρου(!). Είναι γνώριμες οι τραγικές εικόνες κυκλοφοριακού χάους μεταξύ των όγκων των τουριστικών λεωφορείων, της παρακείμενης πιάτσας των σταθμευμένων ταξί και των διερχομένων αυτοκινήτων που αντηχούν εκκωφαντικά την επίμονη επωδό του λαϊκού άσματος «Αίμα, δάκρυα κι ιδρώτας», επιτείνοντας απροκάλυπτα το μαρτύριο των ανύποπτων πεζών, είτε των μονίμων κατοίκων είτε των εμβρόντητων τουριστών, που θα επιθυμούσαν διακαώς να απολαύσουν την λευκότητα του φαγεντιανού στήθους της Θεάς των Όφεων!

Νωπό, όμως, είναι ακόμα και το χώμα που αφαιρέθηκε από τον μικρό κήπο του Μουσείου με αποτέλεσμα να αποκαλυφθούν τα εντυπωσιακά θεμέλια του λαμπρότερου και μεγαλύτερου λατινικού ναού της μεσαιωνικής πόλης. Το πολυγωνικό ιερό του Αγίου Φραγκίσκου και τα τμήματα της πρόθεσης και του διακονικού του ναού που εμφανίστηκαν ήταν μέχρι σήμερα γνωστά μόνο από τις σχεδιαστικές αναπαραστάσεις των περιηγητών και των ανθρώπων που έζησαν εκείνη την εποχή. Τώρα πλέον κείτοναι μπροστά μας αποκαλύπτοντας το μέγεθος και την ποιότητα της εκκλησίας του Χάνδακα που βρισκόταν υπό τη συνεχή προστασία του παπικού θρόνου. Το εύρημα ήταν τόσο σημαντικό ώστε να είναι αδύνατη πλέον η σκέψη για την περαιτέρω κατάχωσή του στα στρώματα της αδιαφορίας και της λησμονιάς μιας ακρωτηριασμένης μνήμης που πονά. Έτσι, όμως, το ανακαινισμένο Μουσείο έχασε αναγκαστικά τον μοναδικό πνεύμονα που είχε, όχι μόνο τον πραγματικό, εφόσον κόπηκαν τα δέντρα του κήπου, αλλά και τον ακόμη σημαντικότερο αρχιτεκτονικό – χωρογραφικό πνεύμονα, που επέτρεπε τη μερική εκτόνωση των αιθουσών του κτηρίου σε ώρες συμφόρησης από τους μύριους επισκέπτες…

Επιπλέον, έχει γίνει κοινή συνείδηση πια ότι το κτήριο του Μουσείου Ηρακλείου χάνει καθημερινά τη δυνατότητα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των καιρών. Είναι ευνόητο γιατί ένα μουσείο που χτίστηκε σε μία διαφορετική πόλη, κατά τη δεκαετία του 1930, αδυνατεί στον ένα ή στον άλλο βαθμό να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τις υποχρεώσεις έναντι των εμπλουτισμένων συλλογών του και κυρίως έναντι του συνεχώς διογκούμενου πλήθους των επισκεπτών του. Ασφαλώς, η πρόσφατη ανακαίνιση του κτιριακού κελύφους και η αναπροσαρμογή της εκθεσιακής οργάνωσης του αρχαιολογικού υλικού, μαρτυρούν τις φιλότιμες προθέσεις, ομολογουμένως, και τις ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες που καταβάλει το ελάχιστο -για ένα τέτοιο Μουσείο- προσωπικό του, προκειμένου να υπερκερασθούν οι συσσωρευμένες αδυναμίες τόσων δεκαετιών. Εις μάτην! Το όλο εγχείρημα φαντάζει ήδη πεπαλαιωμένο, πριν καν παραδοθεί και σαφώς υποδεέστερο των αρχικών προθέσεων.

Κοινή πεποίθηση, εδώ και δεκαετίες, μεταξύ των ανθρώπων που ασχολούνται με τη διάσωση και την προβολή του κρητικού πολιτισμού, αποτελεί ότι μία είναι η ουσιαστική και μακρόπνοη λύση για το νέο, σύγχρονο μουσείο της πόλης, ικανό να ανταποκριθεί στις αναδυόμενες ανάγκες τόσο της αρχαιολογίας του τόπου, όσο και περισσότερο της ποιότητας του τουριστικού «προϊόντος» του νησιού: η απομάκρυνσή του από το ασφυκτικό περιβάλλον της εντός των τειχών πόλης και η μεταφορά του προς το φυσικό του χώρο, τον αδόμητο -για πόσο ακόμα;!- περίγυρο της μεγάλης αρχαίας κρητικής πόλης της Κνωσού. Με έναν σμπάρο, δυο τρυγόνια: η σύνδεση του αρχαιολογικού χώρου της Κνωσού με ένα παρακείμενο «Μουσείο του Κρητικού Πολιτισμού» είναι ευκόλως κατανοητή και στον πιο αδαή επισκέπτη της Κρήτης. Η οδική πρόσβαση του χώρου με τις πύλες εισόδου του αεροδρομίου -ακόμη και του αναμενόμενου στο Καστέλι Πεδιάδος- και του λιμανιού, μπορούν να διασφαλίσουν την ομαλή διακίνηση του πλήθους των επισκεπτών.

Παράλληλα είναι γνωστό σε όλους ότι στην άμεση γειτνίαση της προστατευόμενης αρχαιολογικής ζώνης της Κνωσού, φιλοξενούνται ποικίλες σύγχρονες δραστηριότητες της πόλης με αντίστοιχα κτιριακά συγκροτήματα: το Βενιζέλειο Νοσοκομείο με συνεχείς επεκτάσεις από καιρού εις καιρόν, οι εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Κρήτης δίπλα, καθώς και το νέο νεκροταφείο της πόλης, ακόμη βορειότερα, στο δυτικό πρανές της κοίτης του Κατσαμπαδιανού. Οι νέες χρήσεις των εκτάσεων αυτών και η άπλετη δόμησή τους προκάλεσε εκτεταμένες ανασκαφές που έφεραν στο φως εκπληκτικές μαρτυρίες για τη διαχρονική χρήση του χώρου. Ιδιαίτερα στην περίμετρο των όμορων οικοπέδων του Βενιζελείου και του Πανεπιστημίου μπορεί κανείς και σήμερα να θαυμάσει υπέργεια τα ταφικά μνημεία που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη. Πρόκειται για τα ελάχιστα μνημεία που σώζονται από τη μεγάλη Ρωμαϊκή Αποικία της Κνωσού και η οποία έχει επισκιαστεί από το Μινωικό Ανάκτορο και τα παρακείμενά του κτήρια. Τα ταφικά μνημεία της Κνωσού κρίθηκε απαραίτητο να εκτεθούν στο χώρο και μαζί με την Έπαυλη του Διονύσου αποτελούν τις ελάχιστες, προς το παρόν, ενδείξεις της φυσιογνωμίας της ελληνορωμαϊκής πόλης.

Ήρθε, όμως, το πλήρωμα του χρόνου… ως ενός ακόμη γοητευτικού πειράγματος της μυστικής Νεμέσεως, εκείνης με την αρχική της φύση· ήρθε δηλαδή η ώρα για να εκπληρωθεί ειλημμένη απόφαση για την μετεγκατάσταση των υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Κρήτης στο ευρύτερο χώρο των Βουτών. Όλοι το γνωρίζαμε, ουδείς δύναται να υποστηρίξει ότι πιάνεται εξ απροόπτου! Ο χώρος που φιλοξένησε τις πρώτες λειτουργίες του πανεπιστημίου στο Ηράκλειο θα εκκενωθεί, αφήνοντας ένα μεγάλο κτιριακό συγκρότημα και μία σειρά λειωμένων κατασκευών που καλύπτουν μια μεγάλη έκταση δίπλα στα ρωμαϊκά μνημεία της Κνωσού. Το εν λόγω οικόπεδο αποτελεί τον πλέον ιδανικό χώρο και ως προς την τοποθεσία του και ως προς το μέγεθός του για την … δημιουργία ενός ευυπόληπτου σύγχρονου Μουσείου, αντάξιου της μακραίωνης ιστορίας του Κρητικού Πολιτισμού. Η γειτνίαση με τις αρχαιότητες κραυγάζει για το… προφανές, ακόμη και για την ενδεχόμενη υπογειοποίηση, στο νέο κτήριο, των ταφικών μνημείων της Κνωσού που σχεδόν με βεβαιότητα φιλοξενεί στα σπλάχνα του το οικόπεδο του Πανεπιστημίου. Είναι, ωστόσο, ευνόητο γιατί εν καιρώ τρέχουσας ανανέωσης του νυν υφισταμένου Μουσείου Ηρακλείου, εν μέσω απρόοπτης και συνάμα υπέρμετρης κρίσης στη χώρα, οποιοσδήποτε λόγος για ριζική ανανέωση της πρότασης για ένα πολλά υποσχόμενο Μουσείο στην περιοχή του Πανεπιστημίου, στην Κνωσό, φαντάζει μάλλον άκαιρη και ολίγον τι… ουτοπική!

Αυτό όμως είναι και το παιχνίδι του αρχαίου Καιρού: οι αποφάσεις του παίρνονται πάντα «επί ξυρού ακμής» -στην κόψη του ξυραφιού- και αλίμονο όποιος δεν διαθέτει το θάρρος και την τόλμη να κινηθεί δραστικά την κατάλληλη στιγμή! Μία άλλη λεπτομέρεια στην αναπαράσταση της μορφής του Καιρού, από το μεγάλο γλύπτη της αρχαιότητας, τον Λύσιππο (4ος αι. π.Χ), ήταν η ξυρισμένη απόδοση του πίσω μέρους της κεφαλής. Η φαλακρή μορφή ξεγλυστρά αν δεν την αρπάξεις έγκαιρα από τα μαλλιά, όσο περνά από δίπλα σου, γιατί όταν σε προσπεράσει είναι πλέον αργά για να την αδράξεις από πίσω! Είναι γνωστό ότι μέχρι την άνοιξη του ερχόμενου έτους οι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου θα έχουν εκκενώσει πλήρως τις εγκαταστάσεις της Κνωσού, πιθανότατα την ίδια ακριβώς περίοδο που μία ακόμη αίθουσα του Μουσείου Ηρακλείου θα παραδίδεται ασθμαίνως στο κοινό…

«Γένοιτο! Και εις τους αιώνας των αιώνων, Αμήν!»

Πηγή:






Δημοσίευση: 09-12-2012
Συντάκτης:Δημήτρης Σφακιανάκης, αρχαιολόγος





Πρόσφατοι:

- Παναγής Ζερβός
- Ειρήνη Φλουρή
- Σοφία Χουλάκη
- Γιάννης Ζαϊμάκης
- Στέλλα Παπαδομανωλάκη
- Κική Αλεξάκη
- Γιάννης Τσικανδηλάκης
- Νώντας Γκιουζέλης
- Γιάννης Πετράκης
- Ellen Larser

όλη η λίστα / έσοδα-έξοδα

Μείνετε σε επαφή:
Στο “πολίτεςTV” δεν "κυνηγάμε" την επικαιρότητα. Αναδεικνύουμε θέματα ψύχραιμα και με χρονική απόσταση από τα γεγονότα. Παρουσιάζουμε λίγα και ελπίζουμε… καλά θέματα. Συμπληρώστε το mail σας αν θέλετε να λαμβάνετε ενημέρωση για τα νέα μας ρεπορτάζ